Kể từ đầu thời kỳ cải cách, Việt Nam đã tham gia vào việc đàm phán và ký kết một số hiệp định thương mại, ở mức độ song phương, khu vực và đa phương. Như đã thấy ở trên, Việt Nam tôn trọng triệt để Hiệp định CEPT AFTA vào năm 1995. Là một bên tham gia AFTA và ASEAN, Việt Nam cũng đã ký kết thành công hiệp định thương mại để hội nhập sâu sắc hơn giữa ASEAN và các đối tác kinh doanh khác, như khu vực thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc, khu vực thương mại tự do ASEAN-Hàn Quốc và Khu vực Thương mại Tự do ASEAN và Úc và Newzealand.

Nguồn ảnh: Internet

Ngoài ra, thông qua ASEAN, Việt Nam đã thiết lập các khuôn khổ cho việc ký kếtvà thực hiện các Hiệp định thương mại tự do (FTAs) với Ấn Độ và Nhật Bản, và hiện đang đàm phán FTA với EU. Ở mức độ đa phương, Việt Nam đã đăng ký là thành viên của WTO vào năm 1995, và chính thức gia nhập tổ chức vào tháng 11 năm 2007.

Cả WTO và các Hiệp định thương mại khu vực (gọi tắt là: RTAs) đều nhằm mục đích thúc đẩy tự do hóa thương mại, mặc dù với những phương pháp tiếp cận khác nhau.  RTAs cũng như AFTA cho phép các nhóm nước tự do hóa thương mại hơn nữa với một tốc độ nhanh hơn so với các hiệp định đa phương, kết quả là, lợi ích lớn hơn cho các bên so với những phát sinh từ việc gia nhập WTO. Ngoài ra, họ có thể có một phạm vi rộng hơn để mở rộng điều mà các nước đều nhằm mục đích mở rộng và làm sâu sắc thêm quan hệ kinh tế trong khu vực điều mà hiện WTO đang không thể bao chum được. Tuy nhiên, để mở rộng tới mức mà các chế độ ưu đãi thương mại được cấp cho các quốc gia được lựa chọn (cụ thể là, những quốc gia này là các bên tham gia RTAs), RTAs có một đặt trưng là phân biệt đối xử.

Đặc trưng của WTO là dựa trên cơ sở nguyên tắc không phân biệt. Các thành viên WTO không thể phân biệt đối xử giữa các sản phẩm cũng như đối với thuế hải quan, phí nhập khẩu, thuế nội bộ và các quy định ảnh hưởng đến việc phân phối, bán và sử dụng của sản phẩm. Nguyên tắc áp dụng giữa các sản phẩm có nguồn gốc từ các quốc gia khác nhau cũng như giữa sản phẩm nước ngoài và sản phẩm trong nước.

Về nguyên tắc, các FTAs và RTAs mâu thuẫn với tinh thần của WTO trong phạm vi mà các bên tham gia thỏa thuận dành cho nhau ưu đãi thương mại tốt hơn khác hơn những quy định như vậy đối với các thành viên WTO khác. Tuy nhiên, Hiệp định WTO dự tính một số trường hợp ngoại lệ cho phép các thành viên WTO thực hiện, và là một phần của, các FTAs và RTAs.

Ngoại lệ có liên quan nhất cho phép các thành viên WTO ký kết hiệp định FTAs và RTAs ảnhhưởng đến thương mại hàng hoá là của Điều XXIV của GATT. Tuy nhiên, để được chứng minh theo Điều XXIV, Hiệp định FTAs phải chỉ ra được các nghĩa vụ và các quy định hạn chế thương mại được loại bỏ trên toàn bộ thương mại giữa các vùng lãnh thổ thành phần. Ngoài ra, Điều XXIV cũng yêu cầu các nghĩa vụ và các quy định khác của thương mại duy trì ở mỗi vùng lãnh thổ cấu thành và áp dụng để hình thành các FTAs này không được cao hơn hoặc hạn chế hơn là những nhiệm vụ tương ứng và các quy định khác hiện có trong cùng một vùng lãnh thổ trước khi hình thành các FTAs. Việc đánh giá đối với các nghĩa vụ và các khoản phí sẽ được dựa trên đánh giá tổng thể các mức thuế quan bình quân và các nghĩa vụ hải quan thu thập trên mộtkhoảng thời gian đại diện trước.

Một ngoại lệ khác của WTO có liên quan để tạo ra các RTAs là đưa ra cái gọi là "điều khoản cho phép", cho phép những thỏa thuận ưu đãi giữa các nước đang phát triển, với những yêu cầu là (i) các thỏa thuận đó phải được thiết kế để tạo thuận lợi và thúc đẩy thương mại của các nước đang phát triển và không tăng hoặc tạo ra các rào cản khó khăn quá mức cho thương mại của bất cứ thành viên WTO, và (ii) rằng những thỏa thuận đó không phải là một trở ngại cho việc giảm hoặc loại bỏ thuế quan và hạn chế khác đối với thương mại trên cơ sở tối huệ quốc. Các AFTA là hợp lý theo cơ chế như vậy.

Do đó, Việt Nam tham gia AFTA, cũng như trong các FTAs khác, không phải là không phù hợp với nghĩa vụ đối với WTO.

Nguồn: Dự án EU-Việt Nam MUTRAP III