Trong số các lĩnh vực không được bao gồm trong WTO, tạo thuận lợi thương mại hiện đang được thương lượng theo Chương trình nghị sự vòng đàm phán Phát triển Doha của WTO. Liên quan đến quy tắc xuất xứ, Hiệp định WTO về Quy tắc xuất xứ cung cấp một tập hợp các nguyên tắc thực hiện quy định xuất xứ ưu đãi, nhưng không liên quan đến định nghĩa về quy tắc xuất xứ của một FTA.

Nguồn ảnh: Internet

Việc thành lập các quy tắc đa phương trong đầu tư ban đầu được coi là một phần của vòng đàm phán Phát triển Doha, nhưng sau đó đã được cắt bỏ như các mục khi đã phải đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ.

Trong những năm gần đây các nước AMSs đã đẩy mạnh và khuyến khích việc gia tăng thêm của hội nhập khu vực sâu hơn thông qua một số dụng cụ, nhằm thúc đẩy cả việc tạo ra thị trường duy nhất và tạo ra một thiết lập có tính tổ chức.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 12, tổ chức vào ngày 13 tháng 1 năm 2007, các nước AMSs đồng ý đẩy nhanh việc thành lập Cộng đồng ASEAN, bao gồm cả trụ cột của AEC, đến năm 2015. Quyết định này đã được khẳng định tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN thông qua Tuyên bố về Kế hoạch Kinh tế ASEAN và thông qua Kế hoạch của AEC,mỗi nước AMS phải tuân thủ và thực hiện vào năm 2015, cùng với lộ trình của nước đó.

Kế hoạch này đặt ra một số đích đến và mục tiêu cho các AEC và xác định bốn yếu tố sau đây là đặc điểm chủ chốt của AEC:

a.    Một thị trường và cơ sở sản xuất;

b.    Một vùng kinh tế cạnh tranh cao;

c.    Một khu vực phát triển kinh tế công bằng; và

d.    Một khu vực hòa nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu.

Kế hoạch này cũng đưa ra một tập hợp cụ thể các chính sách cốt lõi mà được dự định để đáp ứng những đặc điểm này và thiết lập một chương trình hành động để thực hiện các chính sách như vậy. Việc hoàn thành một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất ASEAN đòi hỏi: (i) các dòng chảy tự do của hàng hoá, (ii) dòng chảy tự do của dịch vụ, (iii) dòng chảy tự do cho đầu tư, (iv) dòng chảy vốn tự do, và (v) các dòng chảy tự do của lao động có tay nghề.

Liên quan đến các hành động cụ thể ảnh hưởng đến thương mại hàng hóa, Kế hoạch yêu cầu các nước AMSs loại bỏ thuế nhập khẩu và NTBs theo đúng thời hạn đã nêu trong Hiệp định CEPT-AFTA và các khung thời gian được mô tả ở trên. Ngoài ra, Kế hoạch còn lập ra các mục tiêu cụ thể trong các lĩnh vực như quy tắc xuất xứ, tạo thuận lợi thương mại, hội nhập hải quan, thực hiện một cửa ASEAN, tiêu chuẩn và rào cản kỹ thuật đối với thương mại.

Về khía cạnh này điều quan trọng cần lưu ý là các nước AMSs gần đây đã ký kết Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (gọi tắt là: ATIGA), Hiệp định này sẽ tập trung vào các cam kết và nghĩa vụ về thương mại hàng hoá thành một công cụ duy nhất. ATIGA này bao gồm một số chương quy định chi tiết một loạt các chủ đề như hải quan, tạo thuận lợi thương mại, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật và biện pháp khắc phục thương mại.

Hiến chương ASEAN, ký ngày 20 tháng 11 năm 2007 (tức là cùng ngày với Tuyên bố về kế hoạch kinh tế ASEAN) đưa ra một tập hợp các nguyên tắc cơ bản và mục đích của ASEAN. Hiến chương này cũng thành lập các thể chế có tính tổ chức của ASEAN, điều chỉnh các khía cạnh như là, tiếp nhận thành viên mới, ASEAN cơ quan và cơ quan Bộ, ngành, và miễn trừ và đặc quyền của ASEAN, Tổng thư ký ASEAN và các nhân viên của Ban thư ký và của các cơ quan khác. Nó cũng đề ra các quy tắc về quá trình ra quyết định trong ASEAN, là nên được dựa trên sự đồng thuận, và cũng đã quy định về giải quyết tranh chấp. Liên quan đến vấn đề này, Điều lệ quy định rằng nếu không có quy định cụ thể, tranh chấp liên quan đến việc giải thích hoặc áp dụng các thỏa thuận kinh tế ASEAN phải được giải quyết theo quy định của Nghị định thư ASEAN về Tăng cường Cơ chế giải quyết tranh chấp.

Nguồn: Dự án EU - Việt Nam MUTRAP III