Giải thưởng chất lượng Quốc gia VN đã phát huy vai trò quan trọng trong đổi mới quản lý và nâng cao sức cạnh tranh của DN, khuyến khích các DN sản xuất, kinh doanh và dịch vụ của VN nâng cao chất lượng hoạt động.

Trước thềm lễ trao Giải thưởng Chất lượng Quốc gia năm 2010, trao đổi với DĐDN, TS Ngô Quý Việt - Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, Phó Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Giải thưởng Chất lượng Quốc gia năm 2010 khẳng định: các DN Việt đã tạo ra nhiều sản phẩm, hàng hoá có chất lượng cao có khả năng cạnh tranh trong bước đường hội nhập kinh tế khu vực và thế giới.

-  Thưa ông, năm 2010 là năm thứ hai Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức trao Giải thưởng Chất lượng Quốc gia VN. Vậy năm nay giải thưởng có gì khác so với các năm trước đây, thưa ông ?

Hiện nay trên thế giới đang có trên 80 quốc gia áp dụng mô hình Giải thưởng Chất lượng Quốc gia nhằm mục đích tôn vinh, khen thưởng các tổ chức, DN ở cấp quốc gia cũng như khuyến khích các tổ chức, DN chia sẻ kinh nghiệm quản lý chất lượng. Năm 2010 là năm thứ hai Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức trao Giải thưởng Chất lượng Quốc gia (GTCLQG) theo quy định của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa được Quốc hội khoá XII thông qua ngày 21/11/2007 và Nghị định số 132/2008/NĐ-CP ngày 31/12/2008 của Chính phủ. Đối với VN, việc tôn vinh, khen thưởng này đã được thực hiện thông qua nhiều hình thức và mô hình giải thưởng khác nhau nhưng đây là lần đầu tiên một giải thưởng về chất lượng chính thức trở thành giải do Thủ tướng Chính phủ trao tặng. Như vậy, GTCLQG là hình thức tôn vinh, khen thưởng ở cấp quốc gia do Thủ tướng Chính phủ tặng cho các tổ chức, DN có thành tích xuất sắc trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo các tiêu chí của giải thưởng chất lượng quốc gia, đặc biệt việc áp dụng các mô hình quản lý chất lượng tiên tiến vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN. Việc có một hệ thống văn bản, quy định đồng bộ trong việc triển khai mô hình GTCLQG cũng là một yếu tố quan trọng để khẳng định vị thế cũng như tính minh bạch trong việc thực hiện giải thưởng này.

-  Nhận định của ông về giá trị định vị thương hiệu, tầm quảng bá, cơ hội phát triển và vị thế cạnh tranh trên thương trường của các DN đạt Giải thưởng Chất lượng Quốc gia VN ?

Mục đích của tất cả các giải thưởng đều nhằm khuyến khích, tôn vinh các cá nhân, tổ chức và DN. Các giải thưởng uy tín đều có những yêu cầu, tiêu chí rất cao cho đối tượng tham dự giải. Cụ thể GTCLQG không những chỉ yêu cầu tổ chức, DN phải đạt kết quả tốt về mặt chất lượng và quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hoá mà còn quan tâm đến các yếu tố khác như: môi trường và điều kiện làm việc cho người lao động, trách nhiệm đối với xã hội, cộng đồng...

Năm 2009 thực sự là một năm đầy khó khăn và thử thách với hơn 300.000 DN VN khi nền kinh tế thế giới vẫn đang trong thời kỳ khủng hoảng và năm 2010 đánh dấu sự phục hồi và phát triển trở lại ổn định của hầu hết các DN VN. Các DN VN tham gia GTCLQG, đặc biệt các DN đạt Giải Vàng Chất lượng Quốc gia đều là DN đạt kết quả sản xuất, kinh doanh tốt trong các lĩnh vực của nền kinh tế. Các DN với mong muốn phát triển bền vững đều quan tâm tới việc xây dựng hình ảnh, thương hiệu với tư duy mình đang phải cạnh tranh trên một thị trường toàn cầu hoá với áp lực cạnh tranh rất khắc nghiệt. Tham dự GTCLQG cũng chính là cơ hội để DN nhìn nhận toàn diện các hoạt động, thấy được các mặt mạnh, mặt yếu từ đó có định hướng, giải pháp để tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm, hàng hoá, đưa DN tiếp tục phát triển đi lên. Trên thực tế 14 năm hoạt động của Giải thưởng Chất lượng VN (nay là GTCLQG) có nhiều DN với các thương hiệu nổi tiếng đạt Giải Vàng Chất lượng VN và đạt Giải thưởng Chất lượng Quốc tế Châu Á - Thái Bình Dương (IAPQA) như: Garco 10, Ngân hàng ACB, Habeco, Cadivi, Samsung Vina, PNJ, Viglacera Hạ Long... Các DN này đều định hướng phát triển dựa trên nền tảng xây dựng tư duy và văn hóa chất lượng, coi đó là năng lực cạnh tranh chính để phát triển sản phẩm ra thị trường khu vực và quốc tế.

- GTCLQG được coi là mô hình hướng tới sự tuyệt hảo cho các tổ chức, DN. vậy ông có thể cho biết ý nghĩa của mô hình này với các DN VN ?

Bản chất hoạt động của DN là nhằm tìm kiếm lợi nhuận trên cơ sở thoả mãn cao nhất nhu cầu của khách hàng và các bên có lợi ích, quyền lợi liên quan. Trên cơ sở đó, DN cần luôn cải tiến hoạt động nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trên cơ sở then chốt là nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hoá và dịch vụ. Để làm việc này, DN có thể áp dụng nhiều công cụ và phương thức khác nhau như áp dụng ISO 9000, TQM, KAIZEN, 5S...  Hệ thống 7 tiêu chí của GTCLQG đưa ra các yêu cầu toàn diện đối với hoạt động của một tổ chức, DN do vậy có thể coi GTCLQG là mô hình hướng tới sự tuyệt hảo trong hoạt động của các DN. Cũng giống như nhiều nước khác trên thế giới, việc xây dựng mô hình GTCLQG VN dựa trên cách tiếp cận, hệ thống các tiêu chí và phương pháp đánh giá của GTCLQG Hoa Kỳ (Giải thưởng Malcolm Baldrige - MBA), Giải thưởng Chất lượng Quốc tế Châu Á - Thái Bình Dương (IAPQA). Như vậy với các DN VN, tham gia GTCLQG ngoài mục đích đạt giải còn là cơ hội học tập cách thức tự đánh giá toàn diện và bài bản theo cùng phương pháp của nhiều nước tiên tiến đang áp dụng. Từ đó giúp DN VN lượng hóa khả năng, mức độ đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và các bên quan khác.

-  Vậy trong quá trình thẩm định, đánh giá DN tham gia giải thưởng, ông nhận thấy DN thường gặp phải những khó khăn gì trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm ?

Quá trình đánh giá, thẩm định các DN cho thấy có một số khó khăn DN thường hay gặp phải trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, dịch vụ của mình, đó là:

Tư duy về chất lượng của đội ngũ lãnh đạo, quản lý DN chưa đáp ứng kịp với yêu cầu ngày càng cao và sự biến đổi nhanh chóng của thị trường sau khi VN gia nhập WTO.

Công nghệ và thiết bị sản xuất của DN VN tương đối lạc hậu với khá nhiều đơn vị còn sử dụng công nghệ cũ, lạc hậu và gây ô nhiễm. Do đó chất lượng sản phẩm của DN VN vẫn chưa ổn định, năng suất thấp so với khu vực và thế giới trừ một số sản phẩm có khả năng xuất khẩu và cạnh tranh thành công với hàng nhập khẩu. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng mà còn gây nguy cơ lớn tới môi trường. Hiện nay chi phí cho việc xử lý, khắc phục môi trường đang là một sức ép lớn đến sự tăng trưởng của nền kinh tế và khả năng cạnh tranh của DN VN.

Lực lượng lao động trong các DN tuy có tay nghề khá tốt, tiếp thu nhanh, chịu khó, nhưng vẫn chưa có tác phong làm việc công nghiệp, ý thức kỷ luật lao động chưa cao. Trong khi đó việc đào tạo nghề, bao gồm cả tay nghề và ý thức lao động của các tổ chức dạy nghề còn thiếu và yếu. điều này rõ ràng cũng gây ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng.

Năm 2010, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chương trình quốc gia về nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa của DN VN đến năm 2020. Bộ Khoa học và Công nghệ đang lập kế hoạch triển khai chi tiết. Hi vọng rằng chương trình này sẽ giúp các DN tiếp cận tốt hơn, hiệu quả hơn các công nghệ hiện đại, các phương pháp quản lý tiên tiến để áp dụng vào sản xuất kinh doanh của DN, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, hàng hoá của VN.

-  Ông có thể đưa ra những lời khuyên gì cho các DN trong quản lý chất lượng nhằm tạo được lợi thế cạnh tranh ?

So với mặt bằng chung của khu vực và thế giới, các DN VN vẫn còn nhiều hạn chế trong hoạt động quản lý chất lượng. Có thể lấy ví dụ hiện nay việc DN đạt được chứng chỉ ISO 9001 không còn được coi là ưu thế cạnh tranh mà chỉ là điều kiện tiên quyết để chứng tỏ năng lực quản lý chất lượng của mình. Như vậy, DN của chúng ta cần thay đổi tư duy về quản lý, đặc biệt về quản lý chất lượng cho tất cả mọi cá nhân trong tổ chức. Việc xây dựng nền văn hóa chất lượng trong tổ chức tuy rất khó, nhưng không thể không làm, đòi hỏi nhiều nỗ lực và thời gian. Quan trọng là phải đi đúng hướng ngay từ ban đầu và có phương pháp phù hợp với hoàn cảnh của từng DN. Lợi thế cạnh tranh của một DN đến từ nhiều yếu tố nhưng nếu DN quan tâm đến hoạt động tiêu chuẩn hóa, xây dựng và duy trì được văn hóa chất lượng thì sẽ có năng lực cạnh tranh cao và phát triển bền vững.  Ngày 6/5/2009, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 11/2009/TT-BKHCN quy định chi tiết các tiêu chí và hoạt động của GTCLQG. Tổ chức, DN quan tâm có thể tìm thấy trong Thông tư này các chi tiết về điều kiện tham dự, tiêu chí và cơ cấu giải, thời gian nộp hồ sơ, thủ tục và quy trình xét thưởng.

- Xin cảm ơn ông !