Hàng loạt các thương vụ mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) diễn ra trong thời gian gần đây đã cho thấy M&A đang là xu hướng chủ đạo trên thị trường Việt Nam.

M&A đang được “mùa”

Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Vinashin đã chuyển nhượng 3,65% vốn đầu tư của mình tại Tập đoàn Tài chính Bảo Việt cho Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC). Kế đến là Tập đoàn Công nghiệp Hóa chất đã chuyển nhượng toàn bộ phần vốn của mình tại Công ty Liên doanh Unilever Việt Nam cho Tập đoàn Unilever. Trong khi Vinaconex đã hoàn tất việc chuyển nhượng 35 triệu cổ phần cho Viettel. Năm 2010, tập đoàn viễn thông này cho biết sẽ hướng đến việc tham gia mua lại hoặc góp vốn vào các mạng điện thoại tại các thị trường các nước châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh bằng quyết tâm thực hiện hai thương vụ lớn là mua lại 60% cổ phần của mạng di động Teletalk (Bangladesh) với số vốn khoảng 300 triệu USD và mua lại 70% cổ phần của Công ty Viễn thông Teleco (Haiti) 59 triệu USD. Theo đánh giá của Viettel, cuộc khủng hoảng tài chính vừa qua đã khiến cho các công ty viễn thông rẻ đi 2 - 4 lần so với thời điểm cách đây 2 -3 năm. Và đây là cơ hội cho tập đoàn này thâm nhập thị trường quốc tế.

Thị trường M&A của Việt Nam cũng không còn lạ lẫm trước những cuộc hoán đổi cổ phiếu đối với các doanh nghiệp (DN) Nhà nước đã cổ phần hóa và niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán. Mới đây, Công ty CP Xi măng Hà Tiên 1 đã phát hành 88 triệu cổ phiếu để thực hiện việc mua lại thông qua hình thức hoán đổi toàn bộ vốn của Công ty CP Xi măng Hà Tiên 2. Thương vụ này giúp Xi măng Hà Tiên trở thành công ty xi măng lớn nhất Việt Nam niêm yết trên sàn HOSE với mức vốn hóa gần 2.800 tỷ đồng.

Những ví dụ điển hình trên đây cho thấy, nếu như trước đây M&A trong các DN nhà nước chủ yếu diễn ra dưới hình thức sáp nhập, hợp nhất trên cơ sở quyết định hành chính của Nhà nước với mục đích chủ yếu là giảm đầu mối quản lý thì đến nay, M&A đã được thực hiện thông qua phương thức mua, bán vốn của DN trên thị trường tài chính.

Ông Hiroshi Abe - Giám đốc Tư vấn chiến lược của Tập đoàn Daiwa (một tập đoàn chuyên về lĩnh vực M&A ở Nhật Bản) dự báo, hoạt động M&A ở Việt Nam sẽ còn phát triển nhanh và mạnh do đáp ứng được nhu cầu của DN và các nhà đầu tư thời kỳ hậu khủng hoảng. Chưa kể khung khổ pháp lý cơ bản cho hoạt động M&A ở nước ta đã được ban hành bao gồm Luật Doanh nghiệp 2005, Luật Chứng khoán 2007, Luật Cạnh tranh, Thông tư số 194/2009/TT-BTC hướng dẫn hoạt động chào mua công khai cổ phiếu của công ty đại chúng… Bên cạnh đó, số lượng các công ty niêm yết trên các sàn giao dịch ngày một tăng với khoảng 600 công ty trên cả 2 sàn HOSE, HNX, UPCOM. Tính chuyên nghiệp của các thành viên tham gia thị trường ngày càng được nâng cao với trình độ quản trị, khả năng tham gia thị trường… dần được cải thiện. Đây chính là những điều kiện rất thuận lợi cho hoạt động M&A nở rộ trong vài năm trở lại đây.

Hậu M&A: Đừng vội mừng!

Tác dụng rõ nhất của M&A là làm giảm đầu mối quản lý cho các cơ quan quản lý Nhà nước và quản lý chủ sở hữu Nhà nước. Trong nhiều trường hợp, ở một mức độ nhất định cũng nâng cao được quy mô về vốn và năng lực sản xuất, kinh doanh của DN. Trong một số trường hợp là để duy trì việc làm, ổn định đời sống cho người lao động, nhất là DN ở miền núi, vùng sâu, vùng xa có khó khăn. Một số DN Nhà nước quy mô đã được sáp nhập, hợp nhất để hình thành những tổng công ty Nhà nước mạnh theo ngành kinh tế - kỹ thuật, bước đầu sản xuất kinh doanh có hiệu quả.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy trong nhiều trường hợp, hiệu quả của việc sáp nhập, hợp nhất DN không đạt được mục tiêu như mong đợi. Một số DN Nhà nước sau khi sáp nhập, hợp nhất vẫn không có chuyển biến tốt, thậm chí còn “đi lùi” so với trước hoặc phải giải thể, phá sản.

Theo ông Phạm Tuấn Anh - Phó Vụ trưởng Vụ Đổi mới doanh nghiệp, Văn phòng Chính phủ, nguyên nhân của tình trạng kể trên là do phần lớn các DN được sáp nhập, hợp nhất có quy mô nhỏ, không phải là DN mạnh, tiến hành thương vụ M&A trong tình trạng nợ nần, làm ăn kém hiệu quả. Vậy nên sau khi sáp nhập, hợp nhất, DN phải “nai lưng” đi trả nợ, xóa lỗ, giải quyết lao động dôi dư, xây dựng lại thương hiệu, không còn lực để vực dậy. Bản thân DN đó cũng chưa có sự đa dạng hóa sở hữu nên chưa thu hút thêm vốn và kinh nghiệm quản trị từ bên ngoài, ở không ít DN sau khi sáp nhập còn xảy ra hiện tượng “chảy chất xám” do cơ cấu nhân sự không hợp lý…

Hàng loạt những bất cập vừa nêu đã làm hiệu quả của M&A giảm đáng kể. Do đó, DN có ý định thực hiện mua bán, sáp nhập hay hợp nhất cần phải có hiểu biết sâu sắc và được tư vấn đầy đủ về M&A tránh làm vì “phong trào” sẽ khó đạt được thành công như mong muốn.

(Theo Kinh tế đô thị)