Trên thương trường, cạnh tranh luôn gay gắt và khốc liệt. Để chiến thắng trong cuộc cạnh tranh, tốt nhất thực hiện đi trước một bước để đạt được mục tiêu “người không có, ta có”. Khi đó, sản phẩm chỉ ta có, độc quyền. Khách hàng muốn có sản phẩm đó chỉ mua được của ta. Đương nhiên kinh doanh như thế là rất lý tưởng “một mình một chợ”. Tuy nhiên, để đạt điều đó không dễ, phải đầu tư sức người, sức của mới mong thành công. Mặt khác do sự phát triển của kỹ thuật, vòng đời sản phẩm ngày càng ngắn. Ta làm ra sản phẩm đầu tiên nhưng rồi sau đó người cũng học theo làm ra sản phẩm tương tự. Thậm chí cũng sản phẩm của ta bỏ nhiều công sức làm ra họ chỉ sao chép lại, cải tiến chút ít mà như thế thành công còn lớn hơn ta.

Chính vì thế, nhiều công ty lựa chọn con đường chậm hơn nửa bước để thành công. Đặc biệt đối với việc sản xuất, kinh doanh các mặt hàng kỹ thuật, nhiều công ty không đủ tài, lực, tiền vốn nên khó có thể nghiên cứu ra mặt hàng mới, nhưng hoàn toàn có thể dựa vào sản phẩm mẫu để cải tiến khắc phục những điểm hạn chế của sản phẩm đó làm ra những sản phẩm tốt hơn mà không tốn mấy công sức.

Xin nêu ra một chuyện “chậm hơn nửa bước” mà thành công hơn.

Để chuẩn bị cho sự ra mắt của ôtô hiệu Suny, hãng Nissan dồn mọi nhân tài vật lực thiết kế sản xuất đăng ký nhãn hiệu trên toàn nước Nhật. Đồng thời hãng bỏ rất nhiều tiền của tuyên truyền quảng cáo cho xe Suny. Và xin nói ngay Nissan đã thành công lớn ở nhãn xe này. Honda, một đối thủ của Nissan, cũng tỏ ra vui mừng trước thành công của Nissan. Đối với họ, việc quảng cáo rầm rộ xe ôtô Suny làm dấy lên hứng thú của người tiêu dùng đối với ôtô. Nhưng quan trọng hơn, Honda đã nghiên cứu tỉ mỉ về xe Suny với những ưu, nhược điểm của nó. Từ đó Honda có những cải tiến để cho ra đời xe Karulo đưa ra thị trường nhanh chóng hấp dẫn người tiêu dùng Nhật vì những ưu điểm nổi bật. Thế là chậm hơn nửa bước nhưng Honda thu hái lợi nhuận lớn hơn nhiều Nissan.

Một ví dụ khác đã trở thành bài học kinh điển với trường hợp của đầu Video nhãn hiệu Betamax của hãng Sony. Ai cũng biết Sony luôn đầu tư chế tạo nhiều sản phẩm đầu tiên của thế giới ví dụ đầu Video Betamax là đầu đọc hình ảnh và âm thanh đầu tiên của thế giới, Wallmar là máy ghi âm bỏ túi đầu tiên …. Với đầu Betamax, mặc dù ra đời đầu tiên nhưng Betamax có những nhược điểm. Hãng JVC liên minh với hãng Matsushita rút ra nhược điểm của Betamax, đã phát triển đầu đọc Video theo hướng kỹ thuật khác với Sony. Nhờ đó hai hãng này đã không chỉ chiếm lĩnh thị trường nghe nhìn mà còn trở thành tiêu chuẩn công nghiệp cho các sản phẩm cùng loại trên thị trường. Với Betamax, mặc dù Sony đi tiên phong nhưng chỉ 10 năm sau đó hãng đã phải chấp nhận thất bại trước JVC và Matsushita, ngừng sản xuất Betamax.

Ở đây nhờ chậm hơn người nửa bước, JVC và Matsushita tạo ra cái mới của sản phẩm của mình, tiến hành cuộc bứt phá trên cơ sở mô phỏng sản phỏng sản phẩm của Sony thực hiện thành công chiến lược “Người có, ta làm tốt hơn”.

Như đã nêu ở trên trong kinh tế thị trường hiện đại việc nghiên cứu chế tạo một loại kỹ thuật hay sản phẩm mới đòi hỏi tốn rất nhiều nhân, tài, vật lực. Các công ty khôn khéo chính là biết vào lúc đối thủ tung ra sản phẩm hay kỹ thuật mới phải né tránh mũi nhọn đó, chú tâm nghiên cứu tìm hiểu cái hay, cái dở của họ để tận dụng các điều kiện có lợi cho mình, đi sau mà thành ra tiến trước là vậy.

Còn nhớ cách đây 5, 6 năm hãng xe máy Piaggio đã gây xôn xao thị trường Việt Nam khi tung ra loại Vespa tay ga LX 150cc và 125cc. Giới nữ sành điệu trong nước cực mê dòng xe này. Tuy nhiên, giá xe cỡ 5200 USD không phải ai cũng có điều kiện mua. Nắm bắt được thị hiếu này, hãng SYM đã đưa ra loại Attila Elizabeth có hình thức hao hao Vespa LX với một số cải tiến xe có kích thước phù hợp với đa số phụ nữ Việt Nam. Đặc biệt giá bán chỉ tương đương 1/3 xe LX nên nhanh chóng chiếm được thị trường xe ga. Đó chính là cách chậm hơn nửa bước để thực hiện “người tốt hơn, ta làm rẻ hơn” vậy.

Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt trên thương trường, các công ty đi trước có sản phẩm mới, kỹ thuật công nghệ mới đều hiểu rằng sản phẩm, kỹ thuật, công nghệ của họ đều có thể bị đánh cắp, sao chép nên luôn có biện pháp che giấu bí mật kỹ thuật công nghệ. Vì thế những hãng đi sau luôn phải sử dụng các biện pháp tình báo để nắm bắt kỹ thuật này. Câu chuyện Liên Xô (cũ) dùng mưu lấy được bí mật công nghệ máy bay phản lực chở khách cỡ lớn là một ví dụ. Năm 1973 Liên Xô bắn tin cho các hãng sản xuất máy bay ở Mỹ biết họ dự định chọn một hãng của Mỹ hợp tác sản xuất máy bay phản lực chở khách lớn nhất thế giới với sản lượng 100 chiếc/năm. Nếu điều kiện phía Mỹ không thích hợp họ sẽ tìm một hãng ở CHLB Đức hoặc Anh để thực thi hợp đồng hàng trăm triệu USD này. Ba hãng sản xuất máy bay lớn của Mỹ là Boeing, Lockheed, Douglas đều muốn giành hợp đồng này. Họ giấu Chính phủ tiếp xúc bí mật với Liên Xô. Phía Liên Xô vờn cho ba hãng này cạnh tranh nhau để thỏa mãn điều kiện của mình. Boeing muốn giành được hợp đồng đã chấp thuận mời 20 chuyên gia Liên Xô sang Mỹ tham quan khảo sát cơ sở sản xuất của hãng. Các chuyên gia Liên Xô được tiếp đón nồng hậu, được mời đi tham quan chi tiết dây chuyền lắp ráp máy bay, được mời cả vào tham quan phòng thực nghiệm kỹ thuật. Các chuyên gia Liên Xô chụp hàng nghìn bức ảnh, thu thập hàng chồng tài liệu và nắm toàn bộ quy trình chế tạo máy bay chở khách cỡ lớn. Họ về nước và một đi không trở lại, bỏ mặc hãng Boeing dài cổ chờ ngày ký hợp đồng.

Không lâu sau máy bay phản lực chở khách cỡ lớn Ilyusin của Liên Xô ra đời và phía Mỹ phát hiện nhiều kỹ thuật của Boeing được sử dụng. Cay đắng nhất là kỹ thuật hợp kim chế tạo máy bay vốn được Boeing cất giấu kỹ mà Liên Xô cũng có. Thì ra, một số vị khách Liên Xô khi đi tham quan đã mang dưới đôi giày dị dạng, đế giày có giấu thiết bị hút được vụn kim loại từ các bộ phận chế tạo máy bay rơi xuống. Họ đã mang mẩu vụn kim loại đó về nước phân tích và lấy được bí mật chế tạo hợp kim làm vỏ máy bay.

Đó là câu chuyện của thời chiến tranh lạnh. Ngày nay người ta không phải mất công lắm với việc thu thập thông tin tình báo như vậy mà chỉ cần mua sản phẩm được bán rộng rãi trên thị trường về nghiên cứu là có thể làm ra, thậm chí còn cải tiến những nhược điểm để sản phẩm mới hoàn thiện hơn và “khác” hơn so với sản phẩm cũ.

Vào đầu thập kỷ 90 thế kỷ trước, xe đạp ở nước ta trở nên ế ẩm, các nhà máy xe đạp bị đình đốn sản xuất. Những chiếc máy dập, uốn các thanh tuýp xe rất tốt phải xếp xó. Giám đốc công ty xe đạp Xuân Hòa lúc đó là Trần Xuân Lập đã tìm cách sử dụng các thiết bị tiên tiến đó làm sản phẩm mới: đồ nội thất. Anh đã đi sang Đài Loan tham quan một số nhà máy làm đồ nội thất. Khi tham quan anh tranh thủ chụp ảnh kỷ niệm cùng các ông chủ bên những sản phẩm của họ. Từ những bức ảnh chụp bên bàn ghế ở Đài Loan, anh đã cho nghiên cứu thiết kế các kiểu ghế inox, nệm da, các kiểu giá tủ từ thép, inox. Sản phẩm nội thất Xuân Hòa sau đó nổi tiếng trong nước và xí nghiệp thoát khỏi tình trạng phá sản.

Có thể nói cái hay nhất của chiến thuật chậm hơn nửa bước chính là mượn lực của người khác phục vụ cho mình, không xuất tiền hoặc chỉ mất ít tiền mà nghiên cứu ra những sản phẩm cùng loại có chất lượng hơn đối thủ, từ đó chiến thắng đối thủ. Về bản chất đây chính là cách mượn sức mạnh người khác thực hiện mục tiêu của mình.

Hoàng Dương